Nog een kleine 7 weken en dan is het zover: de 102e Nijmeegse Vierdaagse! Het is al jaren een groot feest, zo niet het grootste feest: de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen van Nijmegen. De laatste jaren kwamen er in de week van deze Vierdaagse ruim twee miljoen mensen naar Nijmegen, waarvan 800.000 speciaal voor het wandelevenement. Er mogen maximaal 45.000 lopers meedoen. Hoe is dit allemaal begonnen en wat is de relatie van het Korps Mariniers tot dit wandelgebeuren?

Door: Harry Pruijsten (marinier van 1963-1969)

Op 1 september 1909 was de eerste Vierdaagse. De Vierdaagse is nooit opgericht en leek niet op de Vierdaagse van nu. Slechts enkele tientallen deelnemers, allen man én militair. Er waren meerdere Vierdaagse Afstandsmarsen mogelijk. Het eerste jaar waren er zelfs vijftien startplaatsen, verdeeld over geheel Nederland. In 1910 heeft men hiervan geleerd en vertrekt men nog maar vanuit één startplaats en dat is in dat jaar Arnhem. Ook de volgende edities vertrekken nog maar vanuit één plaats. In 1912 is dat Utrecht en komen de derde dag in Nijmegen aan. Ook de vierde dag finishen ze in Nijmegen. Een geweldige ontvangst valt hen daar ten deel. 

Detachement Korps Mariniers richting Malden en Mook, 26 juli 1938

In 1921 werd een recordaantal deelnemers genoteerd. Voor het eerst verschijnen er meer dan 1000 deelnemers aan de start. Een andere bijzonder jaartal in de geschiedenis van de Vierdaagse is de eerste vrouwelijke deelneemster. We noteren 1923 en dit loopt op naar 60 in 1930. Een van deze topwandelaarsters is mevrouw van der Kleij uit Rotterdam. Ze is niet meer piepjong en laten we zeggen “stevig van postuur”. Van ophouden of uitvallen weet ze niet en in 1934 is ze zelfs de eerste vrouwelijk Gouden Kruisdrager. Het verhaal gaat dat haar grootmoeder op het slagveld van Waterloo is geboren en marketenster werd, haar moeder ook en de derde generatie Van der Kleij kon niet achterblijven en volgde grootmoeder en moeder volgens de overlevering in hun voetsporen.

Ik had even een aanloopje nodig, maar zie hier de eerste binding met het Korps Mariniers. Deze “puike” wandelaarster was een van de laatste marketentsters van het Korps Mariniers. Ik denk dat hier dan ook de kiem ligt voor het jaarlijkse enthousiasme van het deelnemen van het Korps aan dit wandelevenement. Wanneer de eerste deelname van de mariniers aan de Vierdaagse was is wat onduidelijk, maar tastbare bewijzen van deelname heb ik van de 22e Vierdaagse. Een detachement Adelborsten passeert Wijchen op 27 juli 1932. Commandant is de kapitein der mariniers W.A.J. Roelofsen (toen had een kapitein nog twee en een halve galon) waarbij de muzikale begeleiding wordt verzorgd door een tamboer.

Foto: VADM Helfrich reikt de beloningen uit aan KAPTMARNS Roelofsen, juli 1937

Al met al, zeker voor die tijd, een stevige organisatie. Er moest gegeten worden, maar ook voor slaapgelegenheid worden gezorgd. In 1922 vertrekt de Vierdaagse vanuit Nijmegen en vanaf 1925 wordt het officieel vastgelegd; De Vierdaagse wordt de Vierdaagse van Nijmegen en de wandelaars gaan een warme band met de stad aan. De deelnemers mogen logeren bij de Koloniale Reserve, in de Prins Hendrikkazerne. Van 574 deelnemers in 1919 stijgt het aantal naar ruim 2100 in 1931. Het aantal militaire deelnemers neemt zodanig toe dat er van de 1100 deelnemers er maar 500 militairen mogen meedoen. De Prins Hendrikkazerne is niet berekend op meer dan 500 deelnemers. Dat er uiteindelijk toch 600 mogen mee doen komt omdat deelname voor sommige officieren zo belangrijk is dat ze toch meedoen, ook al moeten ze zelf voor huisvesting zorgen.

Ook in Nederlands-Indië, waar in 1935 voor het eerst een proef-Vierdaagse wordt gehouden, raakt de Vierdaagse ingeburgerd. Het wandelen in de tropen is wel zwaarder, maar er is muzikale begeleiding van de band van de Sultan van Langkat en een uitstekende verzorging voor de deelnemers. De proef is geslaagd en in de jaren 1936 tot en met 1939 zijn er in verschillende plaatsen in Indië officiële Vierdaagse onder auspiciën van de Nederlandse Bond voor Lichamelijke Opvoeding.

In 1939 is de laatste Vierdaagse met kost en in woning in de Prins Hendrikkazerne. Slechts 3802 deelnemers. De Reichsjugend is ook van de partij, tekenend voor die tijd. 

Op 1 september 1939 valt Duitsland Polen binnen en het leger, Marine en Luchtmacht wordt gemobiliseerd en zonder leger kun je geen Vierdaagse organiseren vond men. Dit komt vanuit de Nijmeegse burgerij op veel kritiek te staan en ontstaat een compromis; er komt een nood vierdaagse in augustus 1940 met twee avondwandelingen en twee wandelingen in het weekend. Dit is voorlopig de laatste want de Duitsers hebben een samenscholingsverbod ingesteld en daar valt de Vierdaagse ook onder.

Maken we een sprongetje naar de naoorlogse jaren. Slapen tegenwoordig de militaire deelnemers gezamenlijk op Heumensoord, kort na de oorlog was dit nog gescheiden en sliepen de mariniers en de marine in de meisjes HBS aan de Bijleveldsingel nabij de Wedren. Goede verzorging, slaap en douche gelegenheid, maar wel om 20.00 uur binnen. Het werd echter wel eens “wat” later, maar wel werd altijd de Vierdaagse volbracht. Uitvallers kende het Korps niet.

Foto: Detachement Korps Mariniers met T&P over de Maas bij Cuijk, juli 1969. vlnr: Batelaan, Dings, Riemens, Vink

De 21e eeuw, waarin de Vierdaagse zijn honderdste editie vierde, zijn er vragen. Wordt het almaar uitdijende evenement niet te groot en wat moet de Vierdaagse met het groeiend aantal ouderen en niet fitte mensen? Mijn eerste Vierdaagse was in 1961. Een strenge sportkeuring ging er aan vooraf. Over de fitheid van de mariniers bestaat geen twijfel. Ik hoop dit jaar mijn 48e Vierdaagse te volbrengen en hoop hierbij weer vele bekenden te mogen ontmoeten zowel van binnen als buiten het Korps en wens u alvast een mooie en succesvolle Vierdaagse in Nijmegen toe en geniet van het enthousiasme van zowel deelnemers als toeschouwers. 

Harry Pruijsten                                                                                                                                                       

Bronvermelding: Via Gladiola. 100 jaar Vierdaagse ten voeten uit.