Op de Waalsdorpervlakte werden tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter zeker 250 mensen geëxecuteerd. Op 4 mei is de  Waalsdorpervlakte een belangrijke herdenkingsplaats.

Fusilladeplaats

Herdenkingskruizen op de Waalsdorpervlakte, 1961

De Duitsers gebruikten de vlakte in het duingebied Meijendel bij Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog als fusilladeplaats. Er werden onder meer verzetsstrijders om het leven gebracht die eerder in een nabijgelegen gevangenis, het zogenaamde Oranjehotel, gevangen hebben gezeten.
Hoeveel personen er gedurende de oorlogsjaren precies zijn geëxecuteerd is niet bekend. Geschat wordt dat dit er tussen de 250 en 280 zijn, waaronder vooral veel verzetsstrijders. Het merendeel kwam uit het Oranjehotel.

 

 

SS-leider Hanns Albin Rauter

Verschillende keren werden er meerdere personen tegelijk ter dood gebracht, als represaille voor acties van het verzet. Een van de bekendste massa-executies vond plaats op 8 maart 1945. Vanwege een aanslag op SS-leider Hanns Albin Rauter werden op de Waalsdorpervlakte toen 28 mannen, waarvan 27 verzetsstrijders, gefusilleerd.

Na de oorlog werden op de vlakte belangrijke collaborateurs – waaronder Anton Mussert, Hanns Albin Rauter, Anton van der Waals en Max Blokzijl – ter dood gebracht.

 

Monument

Op 3 mei 1946 richtten een aantal oud-verzetsleden op de Waalsdorpervlakte vier houten fusilladekruisen op, ter herinnering aan de verzetsleden die tijdens de oorlog in het gebied om het leven werden gebracht. Een dag later werd er voor het eerst een dodenherdenking gehouden. Een stille tocht voorafgaand aan de herdenking vertrok vanaf het Oranjehotel. Aan de eerste dodenherdenking namen ongeveer 30.000 mensen deel. De herdenking was ook op de radio te volgen.

 

Het Oranjehotel in Scheveningen

Momenteel wordt een vleugel van de gevangenis gebruikt door het Joegoslavië-Tribunaal en het Internationaal Strafhof. Strafgevangenis die tussen 1883 en 1886 werd gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw gebruikt voor berechtingen en executies en kreeg het de bijnaam ‘Het Oranjehotel’.

Op 10 mei 1940 werd de gevangenis geschikt gemaakt voor krijgsgevangenen en NSB’ers. Slechts vier dagen later waren door de capitulatie van Nederland de rollen omgedraaid en viel de gevangenis in handen van de Duitsers. Tijdens de oorlog werd de gevangenis gebruikt voor politieke gevangenen. Meestal bleven ze er maar kort, alleen tijdens hun berechting. Tijdens sommige verhoren vonden er martelingen plaats, sommigen gedetineerden werden zelfs doodgemarteld. Anderen werden vrijgelaten of werden vervoerd naar concentratiekampen. En een aantal van de gevangenen werd gefusilleerd op de nabij gelegen Waalsdorpervlakte.

Eind jaren veertig werd het monument uitgebreid. Er werd een muurtje geplaatst met daarop de tekst:
“Hier brachten vele landgenoten het offer van hun leven voor uw vrijheid. Betreed deze plaats met gepaste eerbied.”

 

 

In 1959 werd vervolgens nog een klokkenstoel met Bourdonklok geplaatst. Bij de overdracht van de klok sprak burgemeester Kolfschoten van Den Haag de volgende tekst uit:

“De Waalsdorpervlakte heeft met deze klok een stem gekregen die in haar bronzen klank over stad en landschap kan vermanen en aansporen, van geslacht tot geslacht, dat de vrijheid een broos en bedreigd bezit kan zijn, dat offers eist tot in de dood.”

 

 

 

Attentie

Tijdens Dodenherdenking op 4 mei 2021wordt, normaal gesproken, elk jaar een stille tocht over de Waalsdorpervlakte in Den Haag gehouden. Zo worden de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht. In 2021 is de herdenking niet publiek toegankelijk. Het gebied is van 16.00 tot 21.00 uur afgesloten. De Bourbonklok zal om even voor 20.00 uur wel geluid worden en zal in de wijde omtrek te horen zijn. Door een beperkt aantal vertegenwoordigers worden kransen gelegd tijdens een besloten ceremonie. 

The City, The Hague

 

Bron tekst: Historiek e.a.
Foto’s: Wikipedia